Giỏ hàng

Truyền Thống Độc Đáo Của Dân Tộc Thiểu Số Miền Bắc Việt Nam Trong Ngày Tết

Cộng đồng các dân tộc thiểu số bản địa sinh sống ở vùng núi hiểm trở thuộc các tỉnh phía Bắc Việt Nam có những phong tục tập quán đặc sắc mang nét rất riêng để đón Tết Nguyên đán.

Mùng 2 Tết, Hang Mi De, người dân tộc Mông, quê ở tỉnh Hà Giang, cầm theo con dao săn treo trên tường, bước ra chặt cây tre Tết mang vào nhà để thờ.

Không khí bên ngoài nhà phảng phất sự tinh khiết và ngọt ngào, những ngọn núi bao phủ bởi sương mù và sự bình yên lan tỏa khắp muôn nơi.

Giữa màn sương mờ ảo, hình bóng những cánh hoa đào đỏ rực thấp thoáng đánh thức giác quan trước vẻ đẹp thuần túy của thiên nhiên.

Hang Mi De chặt một cây tre dài 3m, tước bớt cành và lá, chỉ chừa lại một ít ở ngọn rồi bó lại trước khi lên đường trở về nhà.

Đi được một đoạn đường ngắn, ông gặp vợ và con dâu, mặc áo dài thêu hoa truyền thống, giống như những cánh bướm sặc sỡ khi họ bước đi.

Ở lối vào bản, Hang Mi De cắm cây tre vào lỗ rồi lấp bùn vào. Vợ và con dâu của ông chắp tay khấn vái trước cây tre, còn ông và một người khách uống rượu ngồi trên phiến đá gần đó.

De nói với khách rằng con dâu của ông đã lâu không có con; do đó họ trồng cây trúc ngày Tết vào ngày mồng 2 Tết hàng năm để cầu mong có con đàn cháu đống.

Đồng bào dân tộc Mông rất nghèo, ông nói. Chỉ vào dịp Tết, họ mới có cơ hội ăn thịt và chỉ ăn rau trong những ngày còn lại trong năm. Ông De nói: “Ăn thịt vào dịp Tết để cầu mong một năm sung túc là phong tục của chúng tôi.

Người Mông dâng đôi chén rượu, một cho chủ nhà và một cho khách ngồi bên phải chủ nhà. Chủ nhà uống rượu xong thì úp chén rượu xuống sàn. Khách phải lật ngược lại để có thêm rượu. Chủ và khách lần lượt nâng cốc, cho đến khi say.

Trong khi đó, đồng bào dân tộc Pà Thẻn rất thích nhảy múa quanh đống lửa đón Tết Nguyên đán. Họ tin rằng lửa xua đuổi ma quỷ, linh hồn xấu và coi điệu múa lửa của họ rất linh thiêng.

Hàng trăm thành viên của cộng đồng dân tộc này tập trung trong một không gian rộng mở. Các cô gái Pà Thẻn mặc những chiếc váy sặc sỡ. Ngay khi màn đêm buông xuống, một cụ già trong làng sẽ khấn cầu mong một mùa no ấm, 12 thanh niên Pà Thẻn thì vạch áo lên eo đi vòng quanh bếp lửa ba vòng rồi chắp tay như hồi hộp chờ đợi điều gì đó xảy ra.

Đêm đó, chỉ còn lại những cục than hồng đang tàn lụi của đống lửa lớn. Đột nhiên, một tiếng kêu “Cùng nhảy nào” vang lên trong không khí núi. Một trong 12 nam thanh niên ngửa mặt lên trời hú hét rồi đột ngột lao vào lửa bằng chân trần.

Lửa hồng tàn phun ra tứ phía. Người đàn ông trẻ tuổi nhảy múa điên cuồng và điên cuồng trên tàn tích của ngọn lửa, giống như một con chim khổng lồ đang bay trên ngọn lửa. Những người đàn ông khác đang xem cũng không thể kiểm soát được bản thân và tham gia cùng. Họ nhảy múa trên ngọn lửa đang tàn bằng đôi chân trần, có lúc dùng chân lật tung đống than hồng, có lúc giẫm đạp và nghiền nát chúng thành những mảnh bột.

Điệu nhảy gợi nhớ về những ngày mà con người nguyên thủy đấu tranh để thống trị các linh hồn và thiên nhiên. Cộng đồng dân tộc thiểu số Pà Thẻn thờ thần Lửa và theo truyền thống, họ lấy sức mạnh hàng năm vào dịp Tết từ hình thức thờ cúng này.

Đa số người dân tộc Phù Lá (hay Xa Phó, Bố Khô Pạ, Mụ Dì Pa) sống ở phía bắc tỉnh Lào Cai có âm lịch của họ trùng với âm lịch của người Kinh.

Chiều 30 tháng Chạp âm lịch, đồng bào Phù Lá cúng tổ tiên bánh nếp, đầu lợn, mứt hoa quả, rượu trắng, xôi, đèn dầu, khăn thêu, trang phục truyền thống và hai cây mía. Tất cả lễ vật được đặt trên bàn thờ trong ba ngày.

Vào đêm ba mươi, những người lớn tuổi cùng mọi người trong làng ngồi quanh đống lửa lớn, uống rượu, hút thuốc và chờ nghe tiếng động vật kêu trong làng, đó sẽ là một điềm báo, dù tốt hay xấu, cho năm mới.

Tại thị xã Nghĩa Lộ, phía Bắc tỉnh Yên Bái, từ ngày 24 đến 25 tháng Chạp âm lịch, đồng bào dân tộc Thái nấu các loại bánh lá đặc sản, bánh truyền thống và dâng rượu, mứt, hai cây mía lên tổ tiên.

Vào ngày 20 tháng 12 âm lịch, người Thái mổ lợn để đón năm mới. Người Thái không dâng thức ăn trên bàn thờ và phục vụ khách của họ thức ăn thừa trong nồi. Cư dân trong làng sau đó thay phiên nhau phục vụ khách.

Người dân tộc Si La (hay Cư Dê Xu, Kha Pe) ở phía bắc tỉnh Lai Châu không có ngày Tết cố định. Ngay sau khi thu hoạch xong mùa màng, họ tổ chức lễ hội để cầu cho vụ mùa bội thu tiếp theo. Vào ngày Tết, họ cúng thịt sóc khô cho tổ tiên.

Đồng bào dân tộc Tà Ôi ở vùng núi Trường Sơn, tỉnh Thừa Thiên-Huế, cũng đón Tết sau vụ mùa vào tháng 12 dương lịch.

Acha Aza Tết hay còn gọi là Tết lúa, diễn ra trong ba ngày trong những ngày đầu tiên của Năm mới. Một người phụ nữ cao tuổi đáng kính trong làng được chọn làm trưởng ban tổ chức Tết đại diện cho toàn thể đồng bào dân tộc Tà Ôi.

Dịch: Bích Loan - Bila Team
Ảnh: Bích Phương - Bila Team

Facebook Instagram Youtube Twitter Google+ Top